14/01/2008 (961 kişi okudu)

CENK SİDAR

Arz-talep dengesi
Her emtiada olduğu gibi ham petrol fiyatlamasında da arz-talep dengesi en temel belirleyici. Öncelikle terazinin arz ayağına bakalım. Dünyadaki mevcut petrol rezervleri konusunda kesin bilgilere sahip değiliz. Buna karşın bu kaynakların orta ve uzun vadede bir gün mutlaka tükeneceğini biliyoruz. Petrol arzı çok önemli teknolojik ilerlemeler ve önemli rezerv keşifleri olmadığı sürece bir zirve noktasına ulaşıp düşmeye başlayacak. Arz sadece rakamsal değil aynı zamanda siyasi faktörlerle de yakından ilgili. Bugün dünyaya baktığımızda, petrol üreticisi ülkelerdeki siyasi, ekonomik ve güvenlik problemlerin artarak devam ettiğini, dünyanın kaynayan Ortadoğu bölgesinde kalıcı bir çözümün siyasal ufukta görülmediği, bilakis dünyanın Ortadoğulaştığı bir manzara ile karşılaşıyoruz. Talep ise artmaya devam ediyor. Ülkelerin sosyoekonomik seviyeleri yükseldikçe hem sanayileşmede, hem ısınmada, hem de taşımada
tüketilen petrol miktarı artıyor. Arz ve talep arasında açılan makas bu seviyeye ulaşılmasında en temel sebep.
Tek başına bu temel ekonomik analiz bu yüksek seviyeyi açıklayamıyor. Petrol varil fiyatının bu seviyeye gelmesinin ikinci önemli nedeni ise arz-talep dengesizliğinin yarattığı belirsizlikten yararlanan finansal spekülatif hareketler. Petrol arzındaki belirsizlik spekülatif kazançların önünü açıyor. Sıfır-toplamlı petrol ekonomisinde petrol fiyatlarındaki artış, tüketici konumundaki ülkelere zarar verdiği kadar, üretici durumundaki ülkelere de önemli kazançlar sağlıyor. OPEC ülkelerinin toplam petrol geliri 2002 yılında 199 milyar dolardan 2007 yılında 700 milyar dolara çıktı. Üç kattan fazla olan bu artış bu ülkelere önemli faydalar sağladı. Bu ülkelere ve petrol şirketlerine yatırım yapan 'Hedge Fund'ların da bu spekülatif hareketlerin arkasında olduğu varsayılabilir. Örnek olarak son bir ay içerisinde Türkiye'nin Kuzey Irak'a düzenlediği hava operasyonu, Nijerya'daki kanlı olaylar, Pakistan'da Benazir Butto'nun suikasta kurban gitmesi ve en son Kenya'daki seçim krizi sonucunda yaşanan vahşet, dönemlik artışların sebepleri olarak gösterilse de bu artışın asıl nedeni bu olaylar sonucunda yaşanan belirsizlik ortamının piyasaya egemen olması, bunun da spekülatörler tarafından kendi çıkarları doğrultusunda manipüle edilmesidir. Son bir etken olarak da ABD ekonomisinin 2007 yılında yaşadığı ev ve kredi piyasaları krizinden beslenen düşük dolar gösterilebilir. Bugün yatırım dünyasında altın ve petrol hâlâ en güvenli yatırım unsurları olarak görünüyor.
Bu fiyat artışının etkileri sadece ekonomide değil uluslararası ilişkilerde de çok yakından görülüyor. Rusya son 10 yılda artan petrol fiyatları sayesinde tekrar eski günlerine dönme hayalini gerçekleştirmeye çok yaklaştı. 1998 yılında ekonomisi tamamen çökmüş durumda olan Rusya, 2008 yılında dolar rezervlerinde tam 440 milyar dolar ve stabilizasyon fonunda 180 milyar dolar bulundurarak 100 dolar seviyesinin tadını çıkarıyor. Artan petrol fiyatları sayesinde hazinesi para dolan Rusya halkının da refah seviyesinin arttığı bu dönemde yönetimde olan Putin, antidemokratik hükümet anlayışını temelden güçlendirerek Rusya'nın gelecek 10 yılını ipotek altına aldı. Rusya ekonomik olarak güçlenerek, yeniden güçler dengesi sisteminin önemli bir aktörü durumuna geliyor.
Bunun ileride yeni bir kutuplaşmaya yol açıp açmayacağı artık ABD'de ciddi bir tartışma konusu haline geldi. Kaybedenler tarafına baktığımız zaman ise tüketicileri görüyoruz. Türkiye fiyat artışından zarar gören ülkelerin en başında geliyor. Yıllık yüzde 7 oranında olan enerji talep artışı ve yükselen fiyatlar Türkiye'nin enerji faturasını her geçen gün daha da
artırarak, ekonomimizin geleceğini ciddi bir risk altına alıyor. Son gelişmeleri bir uyarı olarak kabul ederek, Türkiye'nin bir an önce petrol-bağımlı ekonomik düzenden sıyrılması bir şart.

Türkiye ve gelecek
Enerji konusunda Türkiye'nin geliştireceği politikalar, Türkiye'nin kaderini 21. yüzyılda derinden etkileyecek. Fiyat dalgalanmalarından bu denli etkilenmemek için Türkiye ne yapabilir? Türkiye Cumhuriyeti, ABD'nin yaptığı gibi, ulusal stratejik petrol rezervi oluşturarak, enerji fiyatlarındaki kısa dönem dalgalanmalarının etkilerini minimize edebilir. ABD, Meksika Körfezi'nde 1973 petrol krizinden sonra dünyanın en büyük petrol rezervini kurdu. Bugün 1 milyar varil kapasitesi ile bu rezerv ABD için önemli bir savunma görevi görüyor. Türkiye böyle bir rezervi ülkenin enerji merkezi haline gelen Ceyhan'da kurabilir. Yıllık tüketimin yüzde 13'ünün üzerinde yapılacak petrol ithalatı bu stratejik rezervde tutularak, bir güvenlik tamponu yaratılabilir. Bu da her sene sonunda, Türkiye'ye herhangi bir kesinti zamanında kullanılabilecek bir aylık bir tüketim kapasitesi sağlar. Bu, ülke bütçesine kısa dönemde bir yük yaratacak olsa da artık düşmesi beklenmeyen petrol fiyatlarını göz önüne alırsak, orta ve uzun vadede kârlı bir yatırım olacaktır. Bu rezervin idaresi Milli Güvenlik Kurulu'na (MGK) verilerek, ulusal güvenliğimiz petrol kısıntıları durumunda garanti altına alınabilir.
Atılması gereken bir diğer adım ise güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi, hidro-elektrik ve ethanol gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek. Türkiye'nin elektrik ihtiyacını karşılayabilmesi için önümüzdeki 10 yılda bu alanda ciddi yatırımlar yapması gerekiyor. Yerli ve yabancı yatırımcılar için yenilenebilir enerji, vergi ve yatırım kolaylıkları ile teşvik edilmeli. Bu, hem Türkiye'nin sırtına binen petrol maliyetini hafifletecek, hem de karbondioksit emisyonunu azaltarak çevresel kirliliği ve küresel ısınmayı önleyecektir. Petrol ve doğalgazda çoktan treni kaçırmış olabiliriz. Türkiye yenilenebilir enerji konusundaki coğrafi avantajlarını kullanarak bu alanda bir uzman ülke konumuna erişebilir, bölge ülkelerine enerji ihracatı yapabilir. Bugüne kadar maalesef ülkemizde sularımız boşa akmış, rüzgârımız boşa esmiş, güneş her gün doğmuş ve batmış, yeterince değerlendirilememiştir. Yıllardır yenilenebilir enerji alanında yatırımları erteleyerek hükümetlerimiz ciddi bir ihmal yaptı. Artık hem ekonomimizi hem de güvenliğimizi tehdit eden değişken petrol bağımlılığından kurtulmamız şart.

Cenk Sidar: Enerji uzmanı, Johns Hopkins üniversitesi, Washington DC, ABD

oluşturmak. Körfez'de yaşayan halklar, rejimleri kendilerini İran'la

savaşa sürüklerse neler yaşanacağını ve servetlerinin nereye gideceğini sorgulamalı

14/01/2008 (356 kişi okudu)

ABDULBARİ ATWAN

Irak öncesi yalanları hatırlatıyorlar...
Yasal ve yasal olmayan yerleşimlerin kaldırılması, füzelerin fırlatılmasından önce de var olan bir konuydu. Aynı şey Batı Şeria'daki 600 barikatla ve işgal zindanlarındaki 11 bin Filistinli esirle ilgili de söylenebilir. Bu sorunların füzelerin durdurulmasıyla ilişkilendirilmesi en çirkin şantaj ve küstahlıklardan biri.
Bush bölgeye barış getirmek ve Filistin sorununu çözmek için gitmedi. Yoksa bu meseleyi görev süresinin son yılına bırakmazdı. Bush bölgeye, yeni bir savaş için rolleri dağıtmak ve hazırlıkları tamamlamak için gitti. Zira bu adam savaş çıkarmaktan başka bir şey bilmiyor ve uzmanlık alanı da Irak, Afganistan ve yakında İran'da gerçekleşeceği gibi ülkeleri bölmek, yüz binlerce hatta milyonlarca masum insanı öldürmekle sınırlı.
Bush'un Tel Aviv'de Amerikalıları İran'dan korumaya çalışacağına dair söyledikleri ve İran'ı ABD gemilerine saldırması durumunda vahim sonuçlarla tehdit etmesi nasıl haklı çıkarılabilir? Zira İran ABD'ye ulaşacak füzelere sahip değil ve 11 Eylül olaylarında hiçbir rolü yoktu.
İran'la ağız dalaşına giren, saldırma gerekçesi arayan bizzat ABD. Irak'a saldırmak için kullandığı kitle imha silahları gerekçesinin yalan olduğu ortaya çıktı. Bush'un her savaşında sağ kolu olan eski Britanya Başbakanı Tony Blair, Saddam'ın kitle imha silahlarını 45 dakikadan kısa sürede kullanılabilir hale getirme gücü olduğunu uydurdu. Onun yalanını, konunun doğruluğundan şüphe eden medya organlarına yönelik korkutmalarını gözler önüne sermeliyiz.
Irak'a yönelik saldırılarını haklı çıkarmak için kitle imha silahları ve Irak'ın Nijerya'dan zenginleştirilmiş uranyum satın aldığı yalanını uyduranlar, İran'ı vurmak için de yeni yalanlar üretmekte tereddüt etmez. Bunların sonuncusu da, Körfez'deki İran botlarının dev Amerikan savaş gemileriyle dalaştığına dair hikâye olabilir. Bush Körfez'deki İran botlarının varlığını tahrik olarak değerlendiriyor
ama 150'den fazla Amerikan savaş gemisinin ve 200 bin ABD askerinin varlığında tahrik görmüyor. Bu, terördür.
Bölgede savaş istemiyoruz. Irak'ta 1.5 milyon Arap öldü ve bir o kadarını veya daha çoğunu gerek bombalama sonucu, gerekse de Körfez'e nükleer sızdırma yaşanması durumunda kaybetmek istemiyoruz. ABD, Irak rejimini düşürdü ancak ülkeyi kontrol edemedi ve 200 bin işgal askerinin varlığına rağmen Musul, Basra Anbar bir yana başkent Bağdat'ın güvenliğini sağlamaktan aciz kaldı.
Amerikalılar canlarını kurtarmak için kaçan bir grup Iraklının dönüşü nedeniyle dans ediyor, direniş saldırılarının azalmasını kutluyor ve sorunun bu insanları 'özgürleştirilmiş' ve 'demokratik' ülkelerini terk etmeye iten etkenlerde olduğunu unutuyor.

Bush İran'ı da kontrol edemeyecek
Bush İran'ı da kontrol edemeyecek, ülkeyi ve yönetimini tamamen yıkılmış, sonu gelmez savaşlara batmış halde bırakacak. Tüm bunlar Yahudi devletini korumak, Müslümanlara yönelik din temelli kini açığa çıkarmak için. Bir ay önce resmen Katolik olan Blair, meşhur bir televizyon programında dini inançlarının siyasi kararlarını etkilediğini itiraf etti.
Körfez'deki halklar, rejimleri kendilerini İran'la savaşa sürüklerse neler yaşanacağını ve servetlerinin nereye gideceğini sormalı. Sanayiye, inşaat projelerine borsa ve senetlere yatırdıkları milyarlar, ilk İran veya ABD füzesiyle birlikte toprağa gömülür.

(Londra'da Arapça yayımlanan Kuds ül Arabi gazetesi, genel yayın yönetmeni, 10 Ocak 2008)

çıkan en sağlam ders, her şeyin muallakta olduğu.

Çoğu Demokrat'ın değişim isteği Obama'yla örtüşüyor ama

Hillary'nin sahip olduğu deneyim de önemli.

İktidarın yıpranmışlığını taşıyan Cumhuriyetçilerin işi daha da zor.

14/01/2008 (782 kişi okudu)

Denildiği gibi bir hafta Britanya siyasetinde uzun bir süreyse, beş gün Amerika'da sonsuzluğa bedel olabiliyor. Başkan adayını belirleme sezonunun başlangıcını teşkil eden 3 Ocak günü, Barack Obama Iowa eyaletindeki Demokrat Partili delegelerin kullandığı 220 bin oy içinde Hillary Clinton'dan yaklaşık 17 bin oy fazla aldı. Bu, binlerce başyazının kaleme alınmasına yol açan bir sonuçtu; karizmatik siyahi genç senatör, Jack Kennedy, Martin Luther King ve hatta Ronald Reagan'la kıyaslandı. Fransa'nın Liberation gazetesi Obama'yı, 'ABD'nin dünyadaki imajını düzeltecek' adam olarak selamladı. Başkanlık bir yana, adaylık bile Obama'ya seçimle değil de, küresel alkış tufanıyla atfedilmiş gibiydi.

Obama daha fazlasını anlatmalı
8 Ocak'taysa kendisi için yenilgi öngören anket şirketlerine sürpriz yapan Clinton, New Hampshire'ı daha küçük bir farkla (yaklaşık 7 bin 500 oyla) kazanınca geri dönüş yaptı. Birdenbire artık umuda karşı deneyimin zaferinden, Clinton buldozerinin ezici zaferinden, ailesinin istisnai hikâyesinin bir sonraki bölümünden bahsedilir oldu. Cumhuriyetçiler de daha dramatik bir yalpalama izlenimi sunuyor; İncil'i elinden düşürmeyen Mike Huckabee (yeni bir yüz ve dinci sağın gücü hakkında bir sürü lafa yol açacak şekilde) Iowa'da kazanırken, John McCain de (herkesin artık deneyim ve bağımsızlığın erdemini selamlamasına sebep olacak biçimde) New Hampshire'da galip geldi, Rudy Guiliani ise 5 Şubat'taki 'Süper Salı'da oy kullanacak büyük eyaletlerde önde gitmeyi sürdürüyor.
Aslında bu mücadeleden çıkan tek sağlam ders bunun akışkan bir mevzu olduğu. Her şey muallakta. Bu durum sadece bunun Amerika'da 1928'den beri en ucu açık seçim (görevdeki bir başkanın veya başkan yardımcısının yarışmadığı en son tarih buydu) olmasından değil, Amerikalıların gerçekten ne istediğini bilmemesinden de kaynaklanıyor. Elbette umutsuzca 'değişim' istiyorlar; ekonomi sendelerken, siyaset kilitlenmişken, gençler Irak'ta ölürken ve Bush yönetimi vurdumduymaz bir kifayetsizlik içindeyken çok sayıda Amerikalı uzun süredir ülkelerinin yanlış yolda seyrettiğini düşünüyor. Ama nasıl bir değişim gerekiyor? Ayrıca bunu kim sağlayabilir?
Bunun cevabı Obama'nın söz konusu ihtiyacı karşılamaya en yakın kişi gibi görünmeyi (gerçi bunu birkaç günlüğüne becerdi) ne derece başarabildiğine bakar. Clinton'ınkinden farklı olarak onu çekici kılan göz alıcı iyimserliği. Kendisini 'umut taciri' diye nitelendiriyor ve hiç de haksız sayılmayacak biçimde ülke bildik 'Bush-Clinton' tarzı hizipçi siyasete saplanırsa değişimin gerçekleşemeyeceğini öne sürüyor. Bölünmüş ve homurdanan Amerika'nın umutları pek çok yönden kabiliyetli, uzlaşmacı ve zaferde olduğu kadar yenilgide de parlak nutuklar atabilen Obama'yla örtüşüyor.
Buna karşılık New Hampshire'daki Demokratlar biraz daha fazlasını talep ederken (Obama burayı da kazansa kesinlikle durdurulamaz olacaktı) muhtemelen haklıydı. Obama'nın başkanlığı elbette Amerika'nın en derin yaralarından ikisini kapatacaktır; siyah olmasıyla, özellikle de yönetimde siyahi siyasetçi gibi hareket etmemesiyle ABD siyasetindeki ırk dikenini çıkarır, diğer yandan genç olmasıyla da Vietnam'ın liberaller ve muhafazakârlar arasına soktuğu, 1960'lardan kalma bölünmüşlüğün zehirli mirasının ötesine geçer.
Daha başka konularsa hep sorunlu bir görüntü vermekte. Obama sırf siyah olduğundan ve küçük bir çocukken altı yıl Müslüman bir ülke olan Endonezya'da yaşadığından Amerika'nın imajını gerçekten bu kadar kolayca değiştirebilir mi? Seçilirse kahraman gibi karşılanacak ama bir sonraki başkan kim olursa olsun, sadece George W. Bush olmadığı ve Irak'ı böyle eline yüzüne bulaştırmadığı için aynı muameleyi görecektir. Bunun yanında Amerika sözleriyle değil eylemleriyle yargılanacak. Bu noktada Obama Irak'ta işgali bitirme ihtiyacıyla Ortadoğu'nun göbeğindeki iktidar boşluğunun yol açacağı felaketten kaçınma gereği arasında uzlaşmayı sağlayabileceğine dair belirgin bir işaret vermedi. New Hampshire'daki pek çok seçmen bu yüzden bize daha fazlasını anlat deyip, onun kesin adaylığının önüne geçerek doğruyu yapıyordu.

Çekirdek Demokratlar Hillary'ci
Hep sadece 'değişim'den bahsetmenin ötesinde Clinton'ın da yapması gerekenler var. Her şey bir yana New Hampshire Clinton'cıların kalesi ve orada da kaybetseydi 19 Ocak'ta Nevada'daki seçimde ve özellikle de Demokrat delegelerin yaklaşık yarısının siyah olduğu Güney Carolina'da 26 Ocak'taki oylamada zor günler geçirecekti. 22 eyaletin birden oy atacağı 'Süper Salı' onun ölüm-kalım tarihi haline gelebilirdi. Şimdiyse siyaseten vefatın eşiğine geldikten sonra başladığı yere, en ön sıraya yeniden yerleşti. Herhalde bundan bazı dersler çıkarmıştır.
Clinton'ın alması gereken derslerin başında, yetkinliği vurgulamanın ve sonu gelmeyen politika önerileri sıralamanın yeterli olmadığı bulunuyor. Obama'dan şiiri öğrenmesi gerekiyor, tıpkı Obama'nın da ondan düzyazıyı öğrenmesi gerektiği gibi. Seçmenlere konuşmamalı, onları dinlemeli. Hepsinden önemlisi, kampanyasını sakatlayan bir anlayışı bitirmeli; Clinton'ların geçmişte kalmış insanlar olmadığını göstermeli.
Önündeki sorun sadece Obama'nın onu yakalayabilecek olması değil, bunun yanında pek çok Amerikalıya ne kadar hizipçi bir siyasetçi olduğunu hatırlatması. Önseçimleri kazanırsa bu sadece çekirdek Demokrat çevreler onun yanında yer aldığı için olacaktır. Ama aday olmak başkan olmak manasına gelmiyor.

En cesur aday McCain
Cumhuriyetçilerin hali daha fena olmalı. Önlerinde daha geniş bir yelpaze var (hem Iowa hem de New Hampshire'da ikinci olan Mitt Romney'i de kattığınızda dört aday söz konusu). Demokratlar ne tür bir değişimi temsil ettikleri konusunda kıvranırken, Cumhuriyetçiler iktidarın yıpranmışlığını taşıyan taraf. Tüm bunların karşısında McCain'i bir köşeye koymak için deli olmaları gerek. Çünkü McCain deneyim söz konusu olduğunda Clinton'ı geride bırakan, cazibesi Obama'yla ölçüşebilen, iki Demokratın da sergileyemediği siyasi cesareti gösteren ve farazi 'kafa kafaya anketlerinde' onları alt eden bir isim. Buna karşılık 71 yaşındaki senatör aynı zamanda hızlı tavır değiştirmesi ve göçmen reformuna yatkınlığı gibi bazı önemli nitelikleri partisini son derece rahatsız eden biri.
Diğer adayların McCain'in cesaretinden çıkarabileceği çok ders var. Seçmenler ne yapılması gerektiğini bilemediklerinde, yüzlerini bunu bilenlere çevirir ki, bu yüzden 2008 cesaretin yılı olacak.

(Başyazı, 10 Ocak 2008)